dnd, d&d dungeons and dragons
 
Literatura minionych epok
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Epoki literackie ˇ Archiwum cytatów ˇ Forum ˇ Linki ˇ Szukaj ˇ Redakcja ˇ ˇ
 
isa, dnd.rpg.info.pl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Epoki literackie

Starożytność
Średniowiecze
Renesans
Barok
Oświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska/ Modernizm
XX-lecie Międzywojenne
Współczesność
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Śladami literatów

Kazimierz Dolny
Lublin
Nałęczów
Romanów
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Zainteresowania historyczne J. I. Kraszewskiego

BP

Józef Ignacy Kraszewski (28 VII 1812 – 19 III 1887) – zainteresowanie historią

Wiele czynników miało wpływ na zainteresowanie Kraszewskiego przeszłością Polski. Niewątpliwie atmosfera, w której wychowywał się przyszły pisarz, sprzyjała rozwijaniu jego historycznych upodobań. Ojciec Józefa Ignacego był znawcą okolic Podlasia i Lubelszczyzny z XVIII wieku. Jako znakomity gawędziarz opowiadał o przeszłości rodów szlacheckich, procesach majątkowych, znanych małżeństwach czy losie popularnych wówczas awanturników. Największy wpływ na osobowość autora Starej baśni wywarła atmosfera panująca w domu w Romanowie, gdzie pisarz był wychowywany do jedenastego roku życia przez babkę Annę Malską oraz prababkę Konstancję Nowowiejską. Obie kobiety znały ciekawych ludzi i historie z minionych lat. Pani Konstancja osobiście poznała córkę Fleminga, późniejszą księżnę Czartoryską, a także opowiadała wiele anegdot z czasów panowania Stanisława Augusta. Podobnie babka Kraszewskiego mogła poszczycić się poznaniem podskarbiego Tyzenhauza. W trakcie swego pobytu w posiadłości dziadków przyszły pisarz miał okazję zapoznać się z literaturą krajową i zagraniczną, a także poznać wielu przedstawicieli okolicznej szlachty, których przodkowie pamiętali bardzo dobrze czasy minionej epoki. Wśród nich znajdował się Farcinelli de Larzac, którego ojciec był komendantem wojskowym księcia Radziwiłła „Panie Kochanku” w Nieświeżu [1]. Ważnymi osobami w życiu pisarza byli także dziadek znający opowiadania z minionych dziejów i wujek, były oficer artylerii, ale również malarz i znawca literatury obcej [2]. O wpływie atmosfery w Romanowie Kraszewski pisał wiele w swoich pamiętnikach:

Dziadek, który spisywał wszystkie okolicznościowe wiersze, listy, mowy, dawnym obyczajem (książka ta po nim mnie została), pamiętam, łzy miał w oczach, gdy mu babka ową sławną mowę abdykacyjną Jana Kaźmirza czytała. Niejeden raz ją słyszałem wieczorem powtarzaną i był to pierwszy dokument historyczny, z którym zapoznałem się wprzódy, niż z dziejami [3].

(…) w Romanowie samym życia było wiele. Listy, dzienniki, książki, czasem ludzie z daleka je przynosili. Wuj Wiktor Malski (…) czytywał wiele i zajmował się literaturą. (…) Jak dziadka, babkę, tak wuja interesowało wszystko co się w kraju i za granicą działo, czytano chciwie, rozprawiano wiele. Co nie mogło się dostać drukowanym, przepisywano.(…) Walter Scott, Byron Szekspir leżeli u wuja na stoliku [4].

Drugim ważnym czynnikiem, który ukierunkował Kraszewskiego w stronę powieści historycznej były pierwsze lata szkolne, które pisarz spędził w Białej Podlaskiej. Tam zaznajomił się z dużą ilością ksiąg opisujących przeszłość, które wyzwoliły w nim ciekawość do poznania minionych dziejów.

Pierwszy raz w życiu spotkałem się ze skrzynką bardzo starych ksiąg, wyrzuconych z biblioteki bialskiej na strych przy porządkowaniu jej przez prof. Zengtellera. Chwili tej do dziś dnia zapomnieć nie mogę...Pierwszym szpargałem odartym, który mi się w ręce dostał, był Zielnik Marcina z Urzędowa. Po co poszedłem na ten strych, nie wiem, lecz spostrzegłszy książki rzuciłem się na nie jak na skarb, z gorączkową chciwością [5].

Kolejnym etapem stał się pobyt Józefa Ignacego w Lublinie, gdzie przyszły pisarz przyjechał, aby kontynuować naukę w szkole wojewódzkiej. Atmosfera miasta wywarła duży wpływ na wyobraźnię autora Saskich ostatków ze względu na architekturę, a także klasztor Dominikanów, w którym w 1569 roku podpisano Unię Lubelską. Tutaj Kraszewski rozpoczął swoje badania archeologiczne, zbierając stare napisy i przepisując nieczytelne litery z nagrobków. W Świsłoczy, gdzie przebywał w latach 1827-1829, zainteresował się językiem i literaturą XVI wieku. W 1828 roku przyszły pisarz po raz pierwszy zapoznał się z archiwum znajdującym się u Sapiehów w Różanie [6].

Przełomowym momentem w zainteresowaniach historycznych stał się przymusowy pobyt pisarza w Wilnie w latach 1832 – 1833. W 1830 roku Kraszewski został zatrzymany wraz z grupą młodzieży za udział w działaniach konspiracyjnych, które poprzedzały powstanie listopadowe. Dzięki wstawiennictwu ciotki u gubernatora wileńskiego księcia Dołgorukowa złagodzono karę przyszłemu pisarzowi. Zesłanie do wojska na Kaukazie zamieniono na nakaz zamieszkania w Wilnie pod nadzorem policyjnym. W tym czasie Kraszewski zajął się badaniami archiwalnymi, które dotyczyły przeszłości tego miasta. W rezultacie po wielu latach powstała obszerna, czterotomowa praca zatytułowana Wilno od początków jego do roku 1750 wydana w latach 1840-1842 [7]. W trakcie zdobywania materiałów do monografii miasta, autor Starej baśni czytał wiele pamiętników, diariuszy i materiałów historycznych. Zamiłowania do tego typu czynności nie pozbył się już nigdy. W 1834 roku Kraszewski odwiedził przyjaciela swojego ojca mieszkającego na Wołyniu, a przy okazji udał się do sąsiedniego Horodca nad Horyniem, którego właścicielem był Antoni Urbanowski. Jako właściciel znacznego zbioru książek, materiałów archiwalnych i dzieł sztuki zezwolił on młodemu pisarzowi na pracę w tutejszej bibliotece i przeglądanie jej zawartości [8]. Tam Kraszewski poznał swoją przyszłą żonę Zofię Woroniczównę, która była krewną Urbanowskiego. Po jego śmierci autor Zygmuntowskich czasów otrzymał wiele książek z jego kolekcji.

W trakcie całego swojego życia Kraszewski napisał cztery dzieła monograficzne oparte na własnych badaniach. Oprócz wspomnianych wcześniej dziejów Wilna opublikował dzieło historyczne Litwa powstałe w latach 1847-1850, prace materiałową Sztuka u Słowian (…) z 1860 roku i trzytomową księgę Polska w czasie trzech rozbiorów z lat 1873-1875. W listach do Karola Langiego pisarz wspominał o pracy nad Historią cywilizacji w Polsce, ale rękopis niestety zaginął. Ponadto Kraszewski starał się wydawać źródła i materiały historyczne w tym listy, pamiętniki i relacje z podróży. Znajdują się tu między innymi Pamiętniki Stanisława Augusta Poniatowskiego czy Listy Zygmunta Krasińskiego. Warto wspomnieć, że autor Zygmuntowskich czasów posiadał w swojej prywatnej bibliotece wszystkie syntezy dziejów Polski w tym na przykład Historię narodu polskiego Adama Naruszewicza czy Dzieła wszystkie Jana Długosza. Pilnie śledził rynek wydawniczy i na bieżąco uzupełniał nowości w zakresie map czy atlasów. Dzięki temu w trakcie pracy był niezależny od bibliotek publicznych [9].

Kraszewski zajmował się również kolekcjonowaniem sztychów i rycin, a także gromadził materiały do słownika malarzy polski. Sam był znawca w zakresie drzeworytnictwa i zajmował się akwafortą. Umożliwiło mu to plastyczne kształtowanie postaci, ich ubioru i wyglądu zewnętrznego, a także opisu broni czy szczegółów architektonicznych. W tym zakresie posiadał obszerną wiedzę, dlatego często konsultowali się z nim badacze tacy, jak Walery Eliasz Radzikowski, malarz historyczny i Józef Łepkowski, archeolog i historyk sztuki. Bliska przyjaźń łączyła Kraszewskiego z Aleksandrem Przezdzieckim, wydawcą pism Długosza. Obaj panowie wymieniali między sobą rękopisy i dzieła naukowe [10].

Niewątpliwie duży wpływ na zainteresowanie Kraszewskiego historią miała akcja zainicjowana przez Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie, której celem było badanie dziejów Polski. W związku z tym zbierano wszelkie pamiątki narodowe i rękopisy. Ponadto autor Starej baśni miał poczucie odpowiedzialności za wierne odtwarzanie historii. Zaznaczał, że jest jeszcze wiele wydarzeń historycznych, które nie zostały udokumentowane [11]. Całość informacji historycznych uzupełniały podróże Kraszewskiego po Wołyniu, Polesiu i Ukrainie.

Tak obszerna wiedza autora Zygmuntowskich czasów z przeszłości Polski musiała zaowocować dużą ilością powieści historycznych. W samym tylko okresie drezdeńskim czyli w latach 1863-1884 powstało dziewięćdziesiąt cztery dzieła. Można wśród nich wyodrębnić grupę utworów, których celem było odtworzenie zjawisk obyczajowych konkretnego okresu historycznego. Pisarz wykorzystywał podania szlacheckie i anegdoty do beletryzacji materiałów źródłowych. Dodatkowo zanim główna para bohaterów mogła się pobrać musiała pokonać liczne przeszkody i przeżyć wiele przygód. Większość powieści tego rodzaju służyła Kraszewskiemu jako pomoc w ukazaniu takich momentów z dziejów Polski, które wspomagały aktualną postawę polityczną pisarza. Ukazywał on przede wszystkim zepsucie obyczajowe arystokracji, jej kosmopolityzm i libertynizm, a także fałszywe przekonanie o swojej doniosłej roli w życiu społecznym. Tym samym autor pochwalał reformy, które ustanowił Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja. Jako przykłady należy wymienić Stu diabłów czy Barani kożuszek.

Bardzo ważnym osiągnięciem Kraszewskiego stało się stworzenie cyklu Dzieje Polski. W jego skład wchodziło dwadzieścia dziewięć utworów o charakterze dydaktycznym. Ich celem było przekazać wiedzę o przeszłości narodowi, który utracił własną państwowość, a w wyniku działań zaborców młodzież uczyła się zniekształconej historii. Pisarz podkreślał rolę dynastii sprawującej władzę i znaczenie królów. Dwoma motywami przewodnimi całego cyklu stało się ukazanie walki o władzę i ostrzeżenie przed agresywnością sąsiadów. Dzieje Polski rozpoczyna Stara baśń, a kończą Saskie ostatki [12].

Wincenty Danek oprócz wspomnianego cyklu wyróżnił jeszcze osiem grup tematycznych w obrębie powieści historycznej, które powstały w okresie drezdeńskim. Opisują one okres prehistoryczny, panowanie dynastii Jagiellonów, Wazów, Jana III Sobieskiego, czasy saskie, stanisławowskie. Ponadto prezentują walkę o niepodległość, podejmują tematykę obyczajową, opisują Radziwiłłów, Warszawę pruską, a także odnoszą się do historii obcej [13].


Przypisy:

[1] J. Jarowiecki, Powieści historyczne Józefa Ignacego Kraszewskiego. Geneza i klasyfikacja, Rzeszów 1964, s. 144-145.
[2] Z. Szweykowski, B. Chlebowski, W. de Bondy, Józef Ignacy Kraszewski jego powieści historyczne, Warszawa 1928, s.6.
[3] J. I. Kraszewski, Pamiętniki, Wrocław 1972, s. 218.
[4] Ibidem, s. 221.
[5] Ibidem, s. 226.
[6] J. Jarowiecki, op. cit., s. 145-146.
[7] W. Danek, Józef Ignacy Kraszewski, Warszawa 1965, s. 12-13.
[8] Ibidem, s. 15.
[9] W. Danek, Powieści historyczne J. I. Kraszewskiego, Warszawa 1966, s. 32-35.
[10] Ibidem, s. 35-37.
[11] Ibidem, s. 41-43.
[12] W. Danek, Józef Ignacy Kraszewski, Warszawa 1965, s. 92-95.
[13]W. Danek, Powieści historyczne J. I. Kraszewskiego , s. 26-30.

 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Pisarze i poeci polscy

Krzysztof Kamil Baczyński
Gustaw Ehrenberg
Ignacy Krasicki
Józef Ignacy Kraszewski Zygmunt Krasiński
Walery Łoziński
Adam Mickiewicz
Cyprian Kamil Norwid
Antoni Edward Odyniec Bruno Schulz
Lucjan Siemieński
Juliusz Słowacki
Mieczysław Romanowski Kornel Ujejski
Bogdan Zaleski
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Pisarze i poeci zagraniczni

Antoni Czechow
Luigi Pirandello
Walter Scott
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl


Copyright © 2006

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie