dnd, d&d dungeons and dragons
 
Literatura minionych epok
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Epoki literackie ˇ Archiwum cytatów ˇ Forum ˇ Linki ˇ Szukaj ˇ Redakcja ˇ ˇ
 
isa, dnd.rpg.info.pl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Epoki literackie

Starożytność
Średniowiecze
Renesans
Barok
Oświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska/ Modernizm
XX-lecie Międzywojenne
Współczesność
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Śladami literatów

Kazimierz Dolny
Lublin
Nałęczów
Romanów
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Tłumaczenia Szopena

Tłumaczenia Szopena - cyklu utworów, które miały być próbą przełożenia języka muzyki na poezję. Cykl napisany w latach 1857-1860 składał się z 12 utworów (tłumaczenia mazurków, preludiów, Marsza żałobnego i Finale z Sonaty op. 35): Marsz żałobny, Finale (z Sonaty op.35), Wniebowzięcie (Preludium op. 28 nr 7), Ostatni bój (Preludium op. 28 nr 20), Terkotka (Mazurek op. 30 nr 2), Na wiosnę (Mazurek op. 33 nr 3) , Zakochana (Mazurek op. 7 nr 2), Po śmierci (Preludium op. 28 nr 13), Panna młoda (Mazurek op. 7 nr 4), Kto lepiej? (Mazurek op. 7 nr 5) , Noc straszna (Mazurek op. 6 nr 2), Koniucha (Mazurek op.33 nr 4).

Geneza

Znając jedynie pobieżnie jego życiorys i fakt znajomości z Fryderykiem Chopinem, jaką zawarł podczas pobytu w Paryżu, można by mylnie odnajdywać genezę w tym miejscu. Już data napisania Tłumaczeń... musiałby obalić tezę o bezpośrednim natchnieniu płynącym ze słuchania muzyki granej przez Chopina. Tłumaczenia Szopena powstały w latach 1857-1860, a więc od kilku do kilkunastu lat po śmierci kompozytora. Bezpośredniej genezy należy doszukiwać się gdzie indziej. Wyraźną wskazówką jest dedykacja zamieszczona w pierwszym książkowym wydaniu utworów z 1866 roku: Tej, która potęgą swego muzycznego talentu, potężniejszym słowem swego siostrzanego współczucia koiła i podnosiła mego ducha, chcąc zostawi ślad mojej niewygasłej wdzięczności, te tłumaczenia składam [1].

Nie muzyka w wykonaniu samego Chopina, a jej interpretacje dokonywane przez adresatkę dedykacji, stanowiły więc inspirację do powstania cyklu. Kim była ta tajemnicza muza polskiego Jeremiego? Odpowiedzią na to pytanie jest list Kornela Ujejskiego z 6 grudnia 1857 roku skierowany do Leonii Wildowej, w którym poeta jasno wypowiada się na temat genezy powstającego właśnie cyklu:

Z nieśmiałością posyłam Pani kilka tłumaczeń poematów Szopena [...] Dotąd nie odważę się na dalsze tłumaczenia dopokąd Pani nie ośmielisz mnie i nie powiesz: Można! Niech Pani nie sądzi wartości tych rzeczy jako poezję- ja czekam, abyś Pani powiedziała: To Szopen! Tak ja go rozumiałam. –Zresztą chciałbym, aby rzecz, którą pozwoliłaś poświęcić sobie, godną była imienia Pani [2].

Leonia Wildowa z domu Maciejowska urodziła się w 1834 roku, była więc o 11 lat młodsza od poety (urodzonego 13 IX 1823 r.). Jej rodzicami byli: znany lwowski lekarz- Feliks Maciejowski oraz jego żona, z pochodzenia Francuzka. Bardzo wcześnie zadbali oni o wykształcenie najmłodszej córki, która jak się wkrótce okazało posiadała muzyczne uzdolnienia. Jej nauczycielem został Józef Krzysztof Kessler, niemiecki kompozytor i jednocześnie przyjaciel Fryderyka Chopina. Talent Leonii rozwijał się coraz bujniej, do tego stopnia, że:

(...) dwudziestoletnia pianistka waży się na krok w owych czasach jeszcze bardzo wyjątkowy, żeby nie powiedzieć ryzykowny i niedopuszczalny, bo sprzeczny z zasadami dobrego tonu: występ na estradzie. I to w czasach, kiedy obyczaj nie pozwala w ogóle kobiecie opuszczać domu, artystkom zaś grozi niepoświęcona ziemia pod murem cmentarza [3] .

Talent Wildowej nabrał ogromnego rozgłosu. Ówczesne gazety i czasopisma rozpisywały się w pochwałach jej gry na fortepianie. Tygodnik „Nowiny” pisał np.:

Pani Wildowa niezawodnie stoi w grze artystycznej na pierwszym miejscu [4] .

Stanisław Wasylewski z perspektywy upływu kilkudziesięciu lat odnosił się jednak do tych pochlebnych ocen z pewną dozą rezerwy, powołując się przy tym na opinię krytyka prof. Stanisława Niewiadomskiego, który również uważał, że opinie ówczesnych Leonii były zbytnio wygórowane [5] .
Jednakże nie pozostawia wątpliwości fakt, że muzyka Chopina w interpretacji Leonii Wildowej dla Kornela Ujejskiego stanowiła ideał najwyższy i żadne krytyczne uwagi ówczesnych, nawet gdyby się pojawiały, nie byłyby w stanie zmienić tego faktu. W liście skierowanym do pianistki tak pisał o wykonywanej przez nią muzyce: (...) tego ducha, co tak głęboko przejął się utworami Szopena, a tym samym tak je oddaje i rozumie, jak nikt po nim może .
W tej ocenie poety trudno się jednak doszukiwać obiektywizmu, biorąc pod uwagę fakt, że łączyło go z Leonią niezwykle silne uczucie, które z całą pewnością można określić mianem „romantycznej miłości”. Zbigniew Sudolski widzi w nim „ostatni epizod erotyczny XIX wieku rozegrany według najlepszych wzorów polskiego romantyzmu” .

Nie jest znana dokładna data pierwszego spotkania Leonii i Kornela. Najprawdopodobniej doszło do niego w 1857 r. Nie wiadomo też czy uczucie przyszło nagle, czy narastało powoli. W każdym razie, od samego początku napotkało ono na przeszkody. Ujejski od 1849 r. był już żonaty z Henryką z domu Komorowską. Małżeństwo nie było szczęśliwe, pomimo iż zrodziło je uczucie. Henryka była dobrą gospodynią, ale nie nadawała się na żonę dla poety. Leonia od kilku lat także była związana węzłem małżeńskim. Kiedy miała 16 lat, pomimo braku miłości, została wydana za mąż za Karola Wilda, lwowskiego księgarza i wydawcę utworów Ujejskiego. Fakty te nie były jednak w stanie zahamować rozwijającego się uczucia. Ujejski spotykał Leonię, którą nazywał „Panią Jasną”, w salonie państwa Wildów, gdzie mógł podziwiać jej piękną grę na fortepianie. Oprócz tego pisywali do siebie listy, odbywali wspólne zagraniczne podróże. Łączącej ich miłości nie dało się długo ukrywać. Romans stał się głośnym. W pewnym sensie przyczyniło się to do rozpadu małżeństwa Henryki i Kornela Ujejskich. Karol Wild wobec całej sytuacji przyjął postawę o wiele bardziej wyrozumiałą. Ujejski doskonale zdawał sobie z tego sprawę. Jakiś czas później, dowiedziawszy się o śmierci Wilda pisał w liście do Wandy Młodnickiej:

Wszystkie jego dawne męki odczułem, wszystkie tajone łzy porachowałem(...) Na nim, zwalonym budowała się świątynia dwóch serc, może na wieki przeznaczonych dla siebie. On walczył w sobie, ze sobą, ale z temi sercami nie. Czuł, że próżna byłaby to walka [6] .

Małżeństwo Wildów trwało, więc pomimo tych przeszkód. Poczucie obowiązku nie pozwoliło Leonii opuścić domu. Zresztą, jak zauważa Wasylewski, miała ona większą świadomość rzeczywistości niż romantyczny poeta, który gotowy byłby nawet na wzór bohaterów Byrona uwieźć ukochaną w dalekie kraje, nie bacząc przy tym na konsekwencje takiego czynu . Sytuacja Leonii i Kornela była niewątpliwie skomplikowana i trudna. Mimo tego uczucie nie przekwitało. Przetrwało aż do śmierci Wildowej, a nawet jeszcze dłużej.

Leonia Wildowa zmarła 19 grudnia 1878 r. Miała wtedy zaledwie 44 lata. Przyczyną tak przedwczesnej śmierci była gruźlica, którą odziedziczyła po matce. Ujejski dowiedziawszy się tej smutnej wiadomości także zapragnął umrzeć. Przez jakiś czas nosił zawieszoną na szyi torebkę zawierającą jego korespondencję oraz fotografie, którą za życia jego ukochana nosiła pod koszulką, w nadziei, żeby „tak jak Ona umrzeć na suchoty” .

Tematyka utworów:

Utwory składające się na cykl Tłumaczeń Szopena pod względem tematycznym można podzielić, co najmniej według dwóch kryteriów. Pierwsze z nich dotyczyłoby tego, czy dany utwór jest wyrazem osobistych przeżyć, czy tez podejmuje kwestie ogólnoludzkie. Wyznacznikiem drugiego kryterium byłby nastrój utworu. W takim przypadku gama możliwości okazałby się nieco szersza. Wśród Tłumaczeń... znajdują się utwory bardzo zróżnicowane w tej kwestii: poczynając od obrazów rozpaczy, przez melancholie, tajemniczość i grozę, aż po kontrastujące z tymi odczuciami utwory emanujące wesołością, poczuciem beztroski. Można stwierdzić, że każdy z wierszy posiada swój niepowtarzalny w obrębie całego cyklu klimat. Krystyna Poklewska rozróżnia jeszcze podział ze względu na rodzaj prezentowanej w utworach kultury:

Podobnie jak w szopenowskich pieśniach, kultura odnajdywana w jego utworach przez Ujejskiego- tłumacza to kultura popularna chłopskiej wsi (Noc straszna, Kto lepiej?), dworu i dworku szlacheckiego (Terkotka, Zakochana), wreszcie kultura „inteligencka” głębokiego, tragicznego przeżycia (Z sonaty) i ekstatycznego dążenia (Wniebowzięcie)[7] .

Utwory o charakterze prywatnym . Wśród Tłumaczeń Szopena zdecydowanie dominują utwory o charakterze osobistym. Motywem łączącym większość z nich jest miłość. Nie powoduje to jednak monotonii cyklu. Za każdym razem uczucie to ukazane jest w sposób odmienny. W niektórych utworach jest to miłość szczęśliwa, w niektórych tragiczna, jeszcze innym razem wiersz opowiada nie tyle o samej miłości, co wyczekiwaniu na jej nadejście. W każdym uczucie rysuje się w indywidualnej i niepowtarzalnej postaci(...). Wszystkie utwory cyklu należą do liryki roli, co ciekawsze w większości z nich podmiotem lirycznym jest kobieta, dookreślając zwykle jest to młoda dziewczyna: Po śmierci, Terkotka, Zakochana, Panna młoda, Na wiosnę, Noc straszna. Inaczej jest w trzech pierwszych utworach cyklu: Marszu pogrzebowym, Finale i Wniebowzięciu oraz w wierszu Kto lepiej? Kwestia komplikuje się nieco w przypadku Koniuchy, gdyż do głosu w tym utworze na równi zostają dopuszczeni Koniucha jak i dziewczyna. Jednak ostatecznie to słowami tytułowego bohatera kończy się i zaczyna utwór i chyba jego można uznać za postać centralną.

Utwory o charakterze narodowym i ogólnoludzkim
Do grupy utworów poruszających kwestie ogólnoludzkie bądź narodowe zaliczyć trzeba głównie Tłumaczenia Beethovena. Krystyna Poklewska uważa, że spośród Tłumaczeń Szopena: „tylko Ostatni bój (Maraton) zawiera zaszyfrowane treści patriotyczne” [8] . Nie jest to do końca prawdą, gdyż do przemieszania tematyki prywatnej i narodowej dochodzi w wierszu Na wiosnę. Podmiot liryczny- młoda dziewczyna- raduje się z nadejścia wiosny. Za jej piękno pragnie z pokorą dziękować Bogu. Jej radości nie można jednak określić beztroską. Jak pisze Stanisław Baczyński: „radość życia zaćmiewa myśl ponura o nieszczęściu ludzkiem”[9] .
Trzeba pamiętać o kontekście historycznym. Wiersz powstał w czasie, gdy ziemie polskie znajdowały się pod zaborami. Coraz to podejmowano nowe próby wyzwolenia Ojczyzny, tworzono konspiracyjne organizacje, których działalność miała dopomóc w osiągnięciu celu jakim była niepodległość. Zaborcze władze usilnie próbowały temu zapobiec, dlatego na wszystkich, którym udowodniono taką działalność, a niekiedy i na całe społeczeństwo nakładała liczne kary i represje . W tym kontekście można odczytywać nieszczęście, sytuację, którym mowa w wierszu. „Ręce skute” to symbol więzionych i zsyłanych na Sybir patriotów. Płaczący po katach ludzie, to ich bliscy, którzy muszą się ukrywać nawet ze swoim żalem i smutkiem. W uczuciach tych nie pozostają jednak osamotnieni. Podmiot liryczny utworu jest dowodem tego, że społeczeństwo pozostaje z nimi solidarne. Dziękując Bogu za wiosnę, dziewczyna przypomina Mu też w modlitwie o cierpiących tu ludziach i prosi o zesłanie dla nich pocieszenia.

Tłumaczenia Szopena jako przekład intersemiotyczny

„W niektórych mazurkach szedłem za śpiewem takt za taktem – te oznaczone granice pętały mnie” – pisał w liście z 6 grudnia 1957 roku do Leonii Wildowej Kornel Ujejski. W tych kilku słowach streszczona została istota dokonywanych przez poetę trawestacji utworów muzycznych Fryderyka Chopina na język poezji. Uwidacznia się fakt, iż z założenia Tłumaczenia Szopena miały stanowić przekład strukturalny, czyli przekład, w którym przedmiotem transpozycji oprócz ogólnego nastroju muzycznego pierwowzoru była także forma kompozycji (podział na strofy, regularność bądź nieregularność wersyfikacji, a także drobniejsze szczegóły tj. rozmieszczenie pauz, kadencji). Ujejski przyznawał, że taki sposób pisania utworów ograniczał jego swobodę twórczą. Stąd też w niektórych wierszach pojawiły się nieco większe odstępstwa od formy np. pomijanie lub dodawanie niektórych segmentów tekstu muzycznego, liczne nieścisłości w przyleganiu słów do muzyki.

Jednocześnie są też Tłumaczenia Szopena przekładami substancjonalnymi, czyli tekstami literackimi, które próbują odzwierciedlać uczucia i nastroje dominujące w muzycznych kompozycjach Fryderyka Chopina. Kwestią sporną pozostaje, czy więcej w tych Tłumaczeniach... elementów przekładu strukturalnego czy substancjonalnego.

Przypisy:

[1] Cyt. za: A. Hejmej, Muzyka w literaturze, Kraków 2008, s. 206.
[2] Z listu Kornela Ujejskiego do Leonii Wildowej, 6 XII 1857, cyt. za: Żyję miłością. Korespondencja Kornela Ujejskiego 1844-1897, oprac. Z. Sudolski,, Warszawa 2003, s. 77-78.
[3] S. Wasylewski, Beatrycze „Skarg Jeremiego”, „Tęcza” 1932, z.1, s. 38.
[4] Cyt. za: S. Wasylewski, dz. cyt., s. 38.
[5] Tamże, s. 38-39.
[6] Z listu Ujejskiego do Wildowej, 6 XII 1857, cyt. za: Żyję miłością..., dz. cyt. s. 77.
[7] K. Poklewska, Wstęp, [do:] K. Ujejski, Wybór poezji i prozy, wyd. 3 zmienione, Wrocław 1992, s. LXXXIX.
[8] Tamże, s. LXXXIX.
[9] S. Baczyński, Literatura piękna Polski porozbiorowej, Lwów- Poznań 1924, s. 386-387.

Zamieszczony na stronie tekst jest fragmentem pracy licencjackiej pt. "TŁUMACZENIA SZOPENA I BEETHOVENA" KORNELA UJEJSKIEGO JAKO PRZYKŁAD POWIĄZAŃ INTERTEKSTUALNYCH POMIĘDZY LITERATURĄ A MUZYKĄ ROMANTYZMU
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Pisarze i poeci polscy

Krzysztof Kamil Baczyński
Gustaw Ehrenberg
Ignacy Krasicki
Józef Ignacy Kraszewski Zygmunt Krasiński
Walery Łoziński
Adam Mickiewicz
Cyprian Kamil Norwid
Antoni Edward Odyniec Bruno Schulz
Lucjan Siemieński
Juliusz Słowacki
Mieczysław Romanowski Kornel Ujejski
Bogdan Zaleski
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Pisarze i poeci zagraniczni

Antoni Czechow
Luigi Pirandello
Walter Scott
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl


Copyright © 2006

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie